Θανάσης Τριαρίδης

 

Μια επιστολή για μια κομμένη γλώσσα

 

 

 

Η ηλεκτρονική δημοσίευση του κειμένου μου Μικρή σημείωση για μια κομμένη γλώσσα (http://www.triaridis.gr/keimena/keimD046.htm) στις 14 Αυγούστου του 2005, σε συνδυασμό με τη μη δημοσίευσή του από την εφημερίδα Μακεδονία, έφερε πλήθος (αναμενόμενων για μένα) αντιδράσεων. Δεν είχα αυταπάτες: η δημοσιοποίηση θέσεων για το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού των ανθρώπων, η περιγραφή του πώς ο ελληνικός εθνοφασισμός κήρυξε εκτός νόμου έναν πληθυσμό και μια γλώσσα, και, κυρίως, η πρόταση για τη διδασκαλία αυτής της γλώσσας από τα ελληνικά σχολεία ήταν βέβαιο πως θα ξεσηκωσουν πλήθος αντιδράσεων. Έτσι κι έγινε: δέχτηκα εκατοντάδες υβριστικά mail (αλλά και τηλεφωνήματα), συνοδευμένα με τις απαραίτητες απειλές (Τώρα που τέλειωσες από την εφημερίδα θα λογαριαστούμε, είσαι τελειωμένος, στους προδότες αξίζει κρέμασμα κλπ). Η πιο εντυπωσιακή από αυτές τις απειλές ήταν ένα mail που μου ήρθε καμιά 80αριά φορές μέσα σε δύο μέρες από διαφορετικούς αποστολείς (ή από τον ίδιο που άλλαζε ηλεκτρονική διεύθυνση): όποιος μιλάει για κομμένες γλώσσες, του κόβεται η γλώσσα έγραφε με μεγάλα γοτθικά γράμματα ενώ από κάτω υπήρχαν παρατεταγμένες κρεμάλες...

 

Υπήρξαν, βέβαια, και αρκετοί που θέλησαν να με υποστηρίξουν δημόσια εκδίδοντας ανακοινώσεις είτε γιατί αυτός είναι ο ρόλος τους, είτε γιατί γνωρίζουν από πρώτο χέρι τι θα πει να βρίσκεσαι μονάχος στη σέντρα του εθνοφασισμού. Ήταν η Διεθνής Ένωση για την Ελευθερία της Έκφρασης (International Freedom of Expression Exchange - IFEX), το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι, η Ελληνική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Γραφείου για τις Ολιγότερο Χρησιμοποιουμένων Γλωσσών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Δημοσιογράφοι χωρίς Σύνορα (Reporters Sans Frontieres), καθώς και δεκάδες ακτιβιστές, συγγραφείς, δημοσιογράφοι και blogers από τις ηλεκτρονικές σελίδες τους. Τους ευχαριστώ όλους όχι για την συμφωνία της άποψης μα για το νεύμα της υποστήριξης. Επίσης ευχαριστώ και τους (πολύ περισσότερους από όσους περίμενα) αναγνώστες που μάθαν την μακεδονική γλώσσα από την μάνα τους και από όλο τον κόσμο μου έστειλαν συγκινητικά mail σπάζοντας τη μονοτονία των ύβρεων. Κι αυτή είναι η δύναμη του Ίντερνετ: το κομμένο κείμενο διαβάστηκε, συζητήθηκε, σχολιάστηκε, μεταφράστηκε στα αγγλικά, και αναπαράχτηκε στον υπερθετικό βαθμό (πολύ πιο πέρα από τη δική μου εμβέλεια), φτάνοντας σε τουλάχιστον 30 φορές περισσότερους αναγνώστες από τους αναγνώστες της Μακεδονίας. Αναμφίβολα είναι παρήγορο: στον καιρό του Ίντερνετ δεν υπάρχουν (εν τέλει) κομμένα κείμενα...

 

Ωστόσο, αν επικεντρωθώ στην Θεσσαλονίκη (δηλαδή: στην τοπική κοινωνία στην οποία ανήκω και στην οποία τόσο προσβλέπουμε στις μεταπολιτικές θεωρήσεις μας), το συμπέρασμα παραμένει εκκρεμμές: μπορεί να με υποστήριξαν διεθνείς φορείς και οργανώσεις, ή οι αντίστοιχες ελληνικές που έχουν την έδρα τους στην Αθήνα και αλλού, όμως στην πόλη μου (στην πόλη όπου ζω εδώ και 35 χρόνια) η σιωπή φορέων, κομμάτων, πολιτικών κινήσεων και προσώπων που στις ιδιωτικές μας συζητήσεις υπερθεμάτιζαν υπέρ της μακεδονικής μειονότητας ήταν αφάνταστα πικρή. Χλιαρά τηλεφωνήματα, χλιαρότερα mail (χειραγωγημένα από την λογική τα γραπτά μένουν, οπότε ας κρατάμε αποστάσεις) και τυπικά έως διφορούμενα SMS (λυπόμαστε πολύ). Κάποιος μάλιστα που σε αλλοτινές συζητήσεις μας ήταν ένθερμος υποστηρικτής της διδασκαλίας της μακεδονικής γλώσσας, μου είπε εντάξει, δίκαιο έχεις, μα δεν μπορούμε να τα λέμε κι όλα κατακούτελα (δεν μου εξήγησε το γιατί προφανώς γιατί πλησιάζουν δημοτικές εκλογές). Στο μεταξύ η δολοφονία γνώμης (δανείζομαι την έκφραση από τον Νίκο Δήμου ο οποίος, και τον ευχαριστώ γι αυτό, φρόντισε να κάνει το δημόσιο σινιάλο της υποστήριξής του προς το πρόσωπό μου) δουλεύει για τα καλά. Πάνω στην εβδομάδα από την ηλεκτρονική δημοσίευση του κομμένου κειμένου διάφοροι (φευ) όχι και τόσο άγνωστοι (και σε κάθε περίπτωση άνθρωποι που μπορεί μεν να διαφωνούν μαζί μου κι αλίμονο αν δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο-, ωστόσο όφειλαν να ξέρουν καλά πως ποτέ μου δεν υπήρξα μίσθιο όργανο κανενός) άρχισαν διακινούν την είδηση οτι το κείμενό μου δημοσιεύεται πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες των Σκοπίων - έτσι ακαθόριστα και ασαφώς, υπονοώντας πως και τα Σκόπια (αυτό το όνομα μας επέβαλε ο ελληνικός εθνοφασισμός για τη Δημοκρατία της Μακεδονίας) είναι μια επικράτεια του Εωσφόρου και εγώ κάτι σαν υπάλληλός του. Αμέσως μετα κυκλοφόρησε και το follow up: ο Τριαρίδης πλέον (συν)εργάζεται σε εφημερίδα των Σκοπίων. Φυσικά η αλήθεια ξαπλώνει στο κρεβάτι του Προκρούστη: δεν συνεργάστηκα και δεν συνεργάζομαι με καμία εφημερίδα των Σκοπίων - κι αν συνέβαινε κάτι τέτοιο δεν θα το θεωρούσα διόλου ντροπή, απλώς δεν συνέβη και δεν συμβαίνει (εξάλλου εδώ και χρόνια κρατικοί φορείς όπως τα Ελληνικά Πετρέλαια, ο ΟΤΕ καθώς και περισσότερες από χίλιες ελληνικές επιχειρήσεις δρασηριοποιούνται και βγάζουν χρήματα στα Σκόπια). Ποια είναι η αλήθεια: αγγλική περίληψη του κειμένου μου αναδημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της IFEX ενώ η αγγλική μετάφραση του κειμένου στάλθηκε στους Reporters Sans Frontieres (Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα) από τις ιστοσελίδες αυτές μπορούν να αναμεταδώσουν τα γραφόμενά μου ως είδηση και οι εφημερίδες των Σκοπίων και οι εφημερίδες των Παρισίων. Και σε μια δημοσιογράφο της Daily Vreme που μου ζήτησε συνέντευξη μέσω του e-mail (λέγεται Natasa Dokovska) την παρέπεμψα στην αγγλική μετάφραση του άρθρου και συμπληρωματικά της έγραψα κατά λέξη: I hate, I despise nationalism (greek nationalism, macedonian nationalism, turkish nationalism etc). And I think that we have to give a world to our own children without nationalisms. Αυτά ως προς τα γεγονότα μα για μια ακόμη φορά η διαλεκτική της συκοφαντίας θριαμβεύει, ο σεβασμός του άλλου ως συνομιλητή πετιέται στα σκουπίδια, τα επιχειρήματα αντικαθίστανται από την προγραμματική ηθική αποδόμηση όποιου διαφωνεί. Κι όλα αυτά σε μια πόλη όπου λίγο ή πολύ γνωριζόμαστε μα φαίνεται πως βολευόμαστε άλλοτε να σιωπούμε εκκωφαντικά κι αλλοτε να διακινούμε ψευτιές φτάνει να μην ταράξουμε την υπερήφανη αυτοκατάφασή μας. Αυτή η δολοφονία γνώμης είναι για μένα χειρότερη τρομοκρατία από τις απειλές: είναι η παραδοχή του φασισμού, η σιωπηλή προσχώρηση σε αυτόν. Όσοι ζούνε στην Θεσσαλονίκη τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια ίσως να καταλαβαίνουν τι εννοώ.

 

Μέσα στο κλίμα αυτό υπήρξε ένας (αριθμός: 1) Θεσσαλονικιός που θέλησε να με στηρίξει δημόσια. Ήταν ο καθηγήτης της Παιδαγωγικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (και Κοσμήτορας της ίδιας Σχολής) Γιώργος Τσιάκαλος, με τον οποίο όχι μόνο δεν είχα την παραμικρή φιλική σχέση αλλά είχαμε διαφωνήσει δημόσια (και μάλιστα με ένταση) πριν από πέντε χρόνια. Ωστόσο ο Τσιάκαλος (που, όπως φαίνεται, είναι σε θέση να μεταγράψει τις δικές του αντίστοιχες εμπειρίες και να αντιληφθεί την ηχηρή μοναξιά κάποιου που μιλάει για κομμένες γλώσσες) υπήρξε ο μοναδικός συμπολίτης μου που, δίχως να του το ζητήσει κανείς, έστειλε στις 16-8-2005 μια επιστολή υποστήριξής μου στην εφημερίδα Μακεδονία - και καθώς ήξερε πως η επιστολή του δεν θα δημοσιευτεί, την κοινοποίησε ταυτόχρονα και σε μένα. Και πράγματι η εφημερίδα δεν την δημοσίευσε, τουλάχιστον μέχρι σήμερα που γράφω αυτές τις γραμμές, παρ όλο που το να διδάσκονται στο πανεπιστήμιο κείμενα που δημοσιεύονται στις σελίδες της έχω την αίσθηση πως αποτελεί τιμή και για την ίδια. Ο τρόπος που κλείνει την επιστολή του ο Τσιάκαλος είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα έμπρακτης αλληλεγγύης: δηλώνει ότι θα τυπώσει και θα διανείμει ο ίδιος, εκ μέρους της Παιδαγωγικής Σχολής του Α.Π.Θ., το κομμένο κείμενο για την κομμένη γλώσσα. Αυτό για μένα είναι πάρα πολύ κι αξίζει περισσότερο από όλες τις ύβρεις και τις απειλές.

 

Αναδημοσιεύω ετούτη την επιστολή του Γιώργου Τσιάκαλου (φυσικά μετά από την γραπτή άδειά του) για δυο λόγους. Ο πρώτος είναι προφανής και ιδιαίτερα κρίσιμος: ο Κοσμήτορας της Παιδαγωγικής Σχολής του Α.Π.Θ. (και συνάμα, ένας στοχαστής που με το έργο του έχει καταθέσει μια τόσο σημαντική συνολική πρόταση για μια αντιρατσιστική εκπαίδευση) στηρίζει ένα κομμένο κείμενο για την ανάγκη διδασκαλίας μιας κομμένης γλώσσας. Ο δεύτερος λόγος είναι προσωπικός και μάλλον διδακτικός: ελπίζω κάποτε να τη διαβάσουν τα παιδιά μου και να δουν πως την ώρα που οι λογής φασίστες στέλναν στον πατέρα τους ζωγραφισμένες κρεμάλες και απειλές, βρέθηκε ένας (αριθμός: 1) συμπολίτης του να τον υποστηρίξει δημόσια. Κι ίσως τότε να νιώσουν πως η αλληλεγγύη είναι από μόνη της μια αξία μια ουσία σημαντικότερη από τις ματαιόσπουδες ρητορείες μας.

 

Θ. Τ. 25 Αυγούστου 2005

 

*****

 

Θεσσαλονίκη, 16 Αυγούστου 2005

 

Αγαπητή ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,

με οδύνη πληροφορήθηκα τη διακοπή της συνεργασίας σας με τον κ. Τριαρίδη και τους λόγους που οδήγησαν σ αυτή την απόφαση.

 

Αισθάνομαι την ανάγκη να επισημάνω ότι τα κείμενά του αποτελούσαν φωτεινή απόδειξη της ύπαρξης μιας Θεσσαλονίκης που αντιστέκεται στην εθνικιστική χειραγώγηση, υπερασπίζεται το δικαίωμα στη διαφορετικότητα, αναζητεί και προβάλλει την ιστορική αλήθεια, εκδηλώνει την αλληλεγγύη με όσους υποφέρουν κι όλα αυτά με μοναδικό όπλο κι εργαλείο το Λόγο. Ως πολίτης αυτής της πόλης ένοιωσα συχνά υπερηφάνεια για το γεγονός ότι πολλά άρθρα του υπερέβαιναν σε θεματολογία και ποιότητα εκείνα που δημοσιεύονται στις κυριακάτικες εκδόσεις των μεγάλων εφημερίδων των Αθηνών. Υπάρχει ποιότητα σ αυτήν την πόλη, σκεφτόμουν, και, συνεπώς, υπάρχει και μέλλον γι αυτή την πόλη. Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, ακόμη και τα πιο πικρά και σκληρά κείμενά του αποτελούσαν πηγή αισιοδοξίας. Γι αυτό η ξαφνική διακοπή της συνεργασίας με αιτιολογία ότι το τελευταίο άρθρο αντιβαίνει ευθέως στις αρχές της εφημερίδας, αποτελεί προφανώς άθελά σας- ένα ακόμη εμπόδιο στην πορεία της πόλης μας προς το καλύτερο μέλλον που δικαιούται. Κρίμα!

 

Αγαπητή ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,

κατά καιρούς χρησιμοποίησα στο μάθημά μου κείμενα του κ. Τριαρίδη που είχαν δημοσιευτεί στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, και ως καθηγητής του Α.Π.Θ. ευγνωμονούσα την εφημερίδα σας γι αυτή τη δυνατότητα που μου έδινε. Σήμερα, ως κοσμήτορας της Παιδαγωγικής Σχολής του Α.Π.Θ. νοιώθω υποχρεωμένος να αναλάβω το ρόλο, που εσείς ξαφνικά αποποιηθήκατε: θα τυπώσω και θα διανείμω εκ μέρους της Παιδαγωγικής Σχολής του Α.Π.Θ. το τελευταίο άρθρο του κ. Τριαρίδη, που αρνήθηκε να δημοσιεύσει η εφημερίδα σας (εφόσον, βεβαίως, μου το επιτρέψει ο ίδιος). Η πόλη δεν επιτρέπεται να στερηθεί ούτε για μια στιγμή τον ορθό λόγο.

Με φιλικούς χαιρετισμούς

 

Γιώργος Τσιάκαλος

Κοσμήτορας της Παιδαγωγικής Σχολής του Α.Π.Θ.